Balbal otuz kattan oluşuyor ve bu otuz kat üçe bölünmüş: Orta Dünya 14, Yeraltı 7, Gök 9. Ortadaki iki sayı uydurma değil.
Üç âlem
Türk ve Altay şaman anlatısının temel yapısı üç katlı: gök, orta dünya ve yeraltı. Üçünü birbirine bağlayan şey Ulukayın, yani dünya ağacı — kökü aşağıda, gövdesi ortada, dalları yukarıda.
Kam bu eksende yolculuk eder. Hastanın kaçan canını aramaya aşağı iner, dilek iletmeye yukarı çıkar. Yolculuğun kendisi bir güzergâh ve Balbal tam o güzergâhı yürüyor.
Yeraltı neden yedi
Altay anlatılarında yeraltı yedi katlıdır ve her katın kendi sınavı, kendi bekçisi vardır. En altta Erlik oturur.
Yedi sayısı bu coğrafyada tesadüfi değil: yedi yıldız (Büyük Ayı), yedi gün, yedi kat yer. Kamın inişi yedi durakta anlatılır ve her durakta bir şey geride bırakılır.
Balbal'ın Yeraltı âlemi bu yüzden tam yedi kat: Erlik'in Kapısı, Dokuz Irmak, Şahmaran'ın Mağarası, Karanlık Göl, Demir Otağ, Gulyabani Çölü, Bengü Taş.
Gök neden dokuz
Aynı anlatıda gök dokuz kattır. Ülgen en üstte oturur ve kam yukarı çıkarken dokuz eşikten geçer. Bazı derlemelerde sayı on yediye kadar çıkıyor ama en yaygın ve en kararlı sayı dokuz.
Dokuz sayısı üçün karesi ve üç zaten âlemlerin sayısı. Bu tür iç tutarlılıklar mitolojide sık: sayılar birbirine gönderme yapar.
Balbal'ın Gök âlemi dokuz kat ve son katı Tengri Katı. O kat neredeyse boş: beyaz ışık, birkaç taş ve tek bir uzun nota. Bu bir tasarım tercihi gibi görünüyor ama anlatıdan geliyor — gök yükseldikçe boşalır.
Orta dünya neden on dört
Burada kanonik bir sayı yok. Orta dünya kat kat değil, yan yana düşünülür: insanın yaşadığı yer bir yığın değil, bir coğrafya.
Bu yüzden Orta Dünya'nın on dört katı dikey bir tırmanış değil, bir gezi: Bozkırdan başlıyor, Otağa giriyor, Ak Göle iniyor, Kurganları geçiyor, mevsimleri dolaşıyor (Yaz Yaylası, Kış Obası), şölenlere uğruyor (Nevruz, Hıdrellez) ve sonunda Ötükene varıyor.
On dördüncü kat Temir Kapıg — Demir Kapı. Bilinen dünyanın kenarındaki geçit ve inişin ağzı. Oradan sonra yeraltı başlıyor.
Dördüncü bir âlem neden yok
Çünkü anlatıda yok. Üç âlem kapalı bir sistem: inilir, çıkılır, dönülür. Dördüncüsünü eklemek yeni bir kat eklemek olmaz, yapıyı bozmak olur.
Katalog yine de büyüyebilir — ama yatay, Orta Dünya gibi. Yeni bir kat eklemek yeni bir yer eklemek demek, yeni bir gök katı değil.
İlgili: Âlemler · Katların tamamı